Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδας επαναφέρει στην κουβέντα ο δήμαρχος Λαμιέων Πανουργιάς Παπαϊωάννου

Η έλλειψη πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδας στέκεται τροχοπέδη στην ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και τον πολιτισμό της περιφέρειας η οποία στερείται την κοιτίδα του στελεχιακού δυναμικού που θα αποτελέσει την αφετηρία για την πνευματική, οικονομική και πολιτική ανάταξη.

Δεν είναι των λόγων, είναι των έργων ο Πανουργιάς Παπαϊωάννου

Τη συζήτηση για ίδρυση πανεπιστημίου στη Στερεά Ελλάδας ανοίγει ο δήμαρχος Λαμιέων κ. Πανουργιάς Παπαϊωάννου και αυτός, σε αντίθεση με τους προκατόχους του που έμεναν στα λόγια και στις κινήσεις εντυπωσιασμού, είναι άνθρωπος που ξέρει να μένει στην ουσία και να παράγει αποτελέσματα.
Το γεγονός ότι συμπεριέλαβε το πανεπιστήμιο Στερεάς στο Τοπικό Σχέδιο ανάπτυξης λέει πάρα πολλά σε όσους τον γνωρίζουν. Σε δήλωσή του μεταξύ άλλων ανέφερε:
«Η Λαμία, ως γεωγραφικό, διοικητικό και κυκλοφοριακό συγκοινωνιακό κέντρο της Στερεάς Ελλάδας, διαθέτει όλα τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά για να φιλοξενήσει την έδρα ενός αυτόνομου και αυτοδύναμου Πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδας. Δεν διεκδικούμε απλώς την ενίσχυση της τοπικής ακαδημαϊκής παρουσίας, αλλά ένα πλήρες και ανεξάρτητο πανεπιστημιακό Ίδρυμα που να απαντά και να δίνει προοπτική στις πραγματικές αναπτυξιακές, κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανάγκες της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας.
Η διεκδίκηση αυτή έχει ήδη κατατεθεί επίσημα από τον Δήμο Λαμιέων, στο πλαίσιο της εκπόνησης του Τοπικού Σχεδίου Ανάπτυξης της Φθιώτιδας, το οποίο εντάσσεται στην Εθνική Στρατηγική για την Περιφερειακή και Τοπική Ανάπτυξη. Ο Δήμος Λαμιέων ήταν ο μόνος φορέας που συμπεριέλαβε ρητά και τεκμηριωμένα στην πρότασή του την ίδρυση Πανεπιστημίου στη Λαμία. Οι προτάσεις όλων των εμπλεκόμενων φορέων συγκεντρώθηκαν από το Ιδιαίτερο Γραφείο του Υφυπουργού στον Πρωθυπουργό, κύριο Θανάση Κοντογεώργη, στην Προεδρία της Κυβέρνησης, και καταγράφηκαν σε έναν επικαιροποιημένο πίνακα, ο οποίος θα ληφθεί υπόψη στον τελικό σχεδιασμό. Στη σχετική ομάδα εργασίας συμμετέχουν εκπρόσωποι της Προεδρίας της Κυβέρνησης, της Περιφέρειας, των Δήμων, των βουλευτών, των επιμελητηρίων, των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, του Σώματος Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων (ΣΟΕ), της Μονάδας Εμπειρογνωμόνων Κοινωνικών Υποθέσεων (ΜΕΚΥ) και άλλων επιστημονικών οργάνων.
Σεβόμαστε τις δημόσιες τοποθετήσεις και τις πολιτικές διακηρύξεις που δηλώνουν στήριξη σε αυτό το αίτημα. Όμως, οι κρίσιμες επιλογές για το αναπτυξιακό μέλλον της περιοχής διαμορφώνονται σήμερα και με θεσμικό τρόπο. Τώρα είναι πια η ώρα για καθαρές θέσεις και έμπρακτη υποστήριξη του αιτήματος και όχι για ευχολόγια.

Η ίδρυση Πανεπιστημίου στη Λαμία δεν είναι απλώς μια εκπαιδευτική διεκδίκηση. Είναι στρατηγική επιλογή περιφερειακής ισορροπίας, παραγωγικής ανασυγκρότησης και κοινωνικής συνοχής. Ένα τέτοιο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός καινοτομίας, ενίσχυσης του ανθρώπινου κεφαλαίου, στήριξης της τοπικής οικονομίας και συγκράτησης του πληθυσμού…»

Μη κρατικό πανεπιστήμιο

Η Στερεά Ελλάδα είναι η μόνη Περιφέρεια χωρίς έδρα δημόσιου πανεπιστημίου. Παρότι λειτουργούν τμήματα του ΕΑΠ, του Γεωπονικού Πανεπιστημίου (Αμφισσα), και υπήρξε παλιότερα το ΤΕΙ Λαμίας (που συγχωνεύτηκε στο Παν. Θεσσαλίας), δεν υπάρχει αυτόνομο ίδρυμα.
Η πρόταση ίδρυσης Πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδας είχε κατατεθεί αρκετές φορές (π.χ. από 2003, 2008, 2016, 2020), αλλά δεν προχώρησε λόγω σαφούς έλλειψης πολιτικής συναίνεσης. Παράλληλα αντικίνιτρα αποτέλεσαν η κριτική περί “πανεπιστημιακού πληθωρισμού” όπως και η έμφαση στην ενίσχυση υφιστάμενων ιδρυμάτων.
Ωστόσο, πλέον μπορούν οι ΟΤΑ να ιδρύσουν μη κρατικό πανεπιστήμιο, με την προϋπόθεση ότι δε θα έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Μάλιστα, αν δούμε την ιδέα του πανεπιστημίου Στερεάς σε συνάρτηση με το παγκοσμίου φήμης όνομα των Δελφών, αντιλαμβανόμαστε ότι το πιθανότερο είναι να υπάρξει ενδιαφέρον από σοβαρά και διεθνώς αναγνωρισμένα πανεπιστήμια, ειδικά αν μπει ο δήμος Λαμιέων εγγυητής και υποστηρικτής του εγχειρήματος.
Το νομικό πλαίσιο

Η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) άνοιξε τον δρόμο για την ίδρυση μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα, επιτρέποντας τη λειτουργία παραρτημάτων ξένων ΑΕΙ μέσω συνεργασιών με νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου. Αυτό προέκυψε μετά την απόρριψη αιτήσεων ακύρωσης του σχετικού νόμου από πανεπιστημιακούς φορείς και μέλη ΔΕΠ, με το ΣτΕ να κρίνει ότι οι διατάξεις του νόμου δεν παραβιάζουν την συνταγματική αρχή του κρατικού μονοπωλίου στην ανώτατη εκπαίδευση, αλλά αποτελούν θεμιτή προσαρμογή της ελληνικής έννομης τάξης στις δεσμεύσεις του ενωσιακού δικαίου. Η απόφαση αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και συζητήσεις για τις επιπτώσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, την ακαδημαϊκή ελευθερία και την ισοτιμία των τίτλων σπουδών.

Αναλυτικότερα:

Νόμος 5094/2024:
Ο νόμος αυτός επιτρέπει τη λειτουργία παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα, με τη μορφή μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου.

Απόφαση ΣτΕ:
Το ΣτΕ έκρινε τον νόμο συνταγματικό, απορρίπτοντας τις προσφυγές που είχαν κατατεθεί από διάφορους φορείς.
Επιχειρήματα υπέρ:
Η απόφαση στηρίχθηκε στην ανάγκη προσαρμογής της ελληνικής έννομης τάξης στις δεσμεύσεις του ενωσιακού δικαίου.

Θεσμικά γίνεται

Η ίδρυση μη κρατικού (μη δημόσιου) πανεπιστημίου στην Ελλάδα, όπως αυτό που θα μπορούσε να δημιουργηθεί στη Στερεά Ελλάδα με πρωτοβουλία του Δήμου Λαμιέων και άλλων ΟΤΑ της Περιφέρειας, είναι πλέον θεσμικά δυνατή, μετά την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος (2024) που επιτρέπει τη λειτουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών ΑΕΙ υπό αυστηρούς όρους.

Νέο θεσμικό πλαίσιο

Μετά τη συνταγματική αναθεώρηση, το νέο νομοθετικό πλαίσιο (Ν. 5118/2024) επιτρέπει τη λειτουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων υπό την εποπτεία του Υπουργείου Παιδείας και την πιστοποίηση από την ΕΘΑΑΕ (Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης). Αυτά τα ιδρύματα:
-Δεν έχουν σκοπό το κέρδος.
-Δεν αντλούν κρατική χρηματοδότηση (πλην ΕΣΠΑ/ευρωπαϊκών πόρων για έρευνα).
-Ελέγχονται ακαδημαϊκά, διοικητικά και οικονομικά από την Πολιτεία.
-Παρέχουν ισότιμους τίτλους σπουδών με τα δημόσια ΑΕΙ.

Ποιοι μπορούν να τα ιδρύσουν

Ο νέος Νόμος (2024) προβλέπει ότι ίδρυση μπορεί να γίνει από:
-Ιδιώτες (φυσικά ή νομικά πρόσωπα).
-Μη Κερδοσκοπικά Ιδρύματα (Ιδρύματα κοινωφελούς χαρακτήρα).
-ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού — δηλαδή Δήμοι και Περιφέρειες — μέσω ειδικού φορέα ή Κοινωφελούς Νομικού Προσώπου.

Επισημαίνουμε ότι απαγορεύεται η άμεση ίδρυση από τον Δήμο ή την Περιφέρεια με προϋπολογισμό/δομές τους. Πρέπει να ιδρυθεί Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) με σαφή μη κερδοσκοπική ταυτότητα.

Δυο το ενδεχόμενα

Πως θα μπορούσε να πάρει σάρκα και οστά λοιπόν:
Ως Διαδημοτικό Ίδρυμα Μη Κερδοσκοπικού Πανεπιστημίου με φορείς:

Δήμος Λαμιέων (ως συντονιστής)

ΠΕΔ
Δήμοι Χαλκίδας, Δελφών, Καρπενησίου, Θήβας κ.ά.
Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας
Επιμελητήρια και Ιδρύματα της περιοχής

Ως προς τη δομή του θα πρέπει να προχωρήσουν σε σύσταση Μη Κερδοσκοπικού Ιδρύματος Ανώτατης Εκπαίδευσης Στερεάς Ελλάδας. Η έδρα του θα είναι στη Λαμία, με παραρτήματα στις άλλες μεγάλες πόλεις .
Ως προς τις σχολές το θεματικό αντικείμενο θα πρέπει να επιλεγεί σε δυο κατευθύνσεις. Αφενός τα δυνατά σημεία τοπικού ενδιαφέροντος (ενέργεια, πολιτισμός, τουριστική ανάπτυξη, γεωπονία, logistics, τεχνολογίες νερού κ.ά.), αφετέρου τους τομείς που υστερεί η Περιφέρεια και επιδιώκει να αναπτύξει.
Για τη χρηματοδότηση οι πηγές μπορεί να είναι πολλές. Εκκίνηση με ιδίους πόρους Δήμων ή Περιφέρειας (ή περιουσιακά στοιχεία όπως παλιά ΤΕΙ).
-Συμπράξεις με ιδιωτικούς χορηγούς.
-ΕΣΠΑ (μέσω έρευνας), Χρηματοδοτήσεις Ε.Ε., Διεθνή Grants.
-Ίδρυση ΝΠΙΔ (Ίδρυμα ή Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία).

Κατάθεση Φακέλου Αίτησης στην ΕΘΑΑΕ & Υπουργείο Παιδείας:

Σκοπιμότητα & αναγκαιότητα
Καταστατικό
Ακαδημαϊκό σχέδιο
Υποδομές – εξοπλισμός

Προϋπολογισμός & Βιωσιμότητα
=Αξιολόγηση από ΕΘΑΑΕ (Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης).
-Έγκριση λειτουργίας από το Υπουργείο Παιδείας.
-Εγκατάσταση και πρώτη λειτουργία – με σταδιακή ανάπτυξη τμημάτων.

Τι προσφέρει ένα τέτοιο πανεπιστήμιο;
-Κάλυψη του κενού ανώτατης εκπαίδευσης στην Περιφέρεια.
-Τοπική ανάπτυξη (φοιτητική ζωή, έρευνα, αγορά εργασίας).
-Εξωστρέφεια και συνέργειες με άλλες ευρωπαϊκές δομές.
-Ενίσχυση του brain gain για επιστήμονες από τη Στερεά.

Η προσφορά του στην Περιφέρεια:
=Ισχυρή πολιτική βούληση και διαδημοτική συνεργασία.
-Χρηματοδότηση για βιώσιμο σχέδιο τουλάχιστον 5-ετίας.
-Εξασφάλιση ποιοτικού ακαδημαϊκού προσωπικού.
-Εμπιστοσύνη της κοινωνίας και φοιτητών.

Η ίδρυση μη κρατικού πανεπιστημίου στη Στερεά Ελλάδα από τους ΟΤΑ είναι θεσμικά εφικτή και κοινωνικά αναγκαία. Προϋποθέτει ενότητα, σχέδιο και αποφασιστικότητα. Σε μια εποχή που η εκπαίδευση γίνεται μοχλός ανάπτυξης, η Στερεά Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να μείνει πίσω.

Η πρόταση Πανούση

Η πρόταση περιελάμβανε τα κάτωθι:

ΔΕΛΦΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ
ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

• τμήμα Πολιτισμών της Διασποράς και πολιτισμικών Γεωμπλόκων
  o Ινστιτούτο Θρησκειών και Δογμάτων
  o Ινστιτούτο Παγκόσμιας Γεωγραφίας και Διεθνούς Οικονομίας
  [απορρόφηση πτυχιούχων σε δομές/υπηρεσίες Υπουργείου Εξωτερικών, διεθνούς διπλωματίας κλπ]
• Τμήμα Ιστορίας των Πολέμων και Ειρηνευτικών σπουδών
  o Ινστιτούτο Θεωρίας της Ηγεσίας και της Στρατηγικής Διπλωματίας
  o Ινστιτούτο Διαχείρισης Κρίσεων
  [απορρόφηση πτυχιούχων σε δομές/υπηρεσίες Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, ΑΣΕΙ, κλπ]

Από τον Πελοποννησιακό πόλεμο(431-404 π. Χ) [Θουκυδίδης, Ξενοφών] μέχρι τους Παγκόσμιους πολέμους κι από τον Κλαούζεβιτς μέχρι τον Κονδύλη, το ιστορικοπολιτικό πλαίσιο Θεωρίας και Ερμηνείας των Πολέμων καθώς και η Στρατηγική σκέψη [Κ. Κολιόπουλος] πάντοτε ενδιέφεραν. Στη σημερινή πλανητική εποχή ο Πόλεμος ως υψηλή στρατηγική, ο Κυβερνοπόλεμος, η Διοίκηση και το Ηθικό, το λεγόμενο Security Dilemma αφορούν σε όλο το διεθνές σύστημα Ασφάλειας και τη Νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Η στρατηγική ανάλυση των ιστορικών αντιπαραθέσεων μέσα στο σύγχρονο Γεωπολιτικό περιβάλλον, απαιτεί νέες προσεγγίσεις ακόμα και στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων σ’έναν αν-ισόρροπο κόσμο [Κ. Τσουκαλάς, Πόλεμος και Ειρήνη] όπου κάθε στιγμή η ειρηνική συνύπαρξη των λαών τίθεται σε κίνδυνο]

• Κέντρο Παγκόσμιας Πολιτιστικής κληρονομιάς της Ειρήνης και της Δημοκρατίας
  o Ινστιτούτο Διεθνών Οργανισμών και Διεθνών σχέσεων
  o Ινστιτούτο Κινημάτων Ειρήνης, Συνεργασίας και Συνύπαρξης των Λαών

Μεταπτυχιακές σπουδές: Λογοτεχνία Ειρήνης και Πολέμου, Γεωπληροφορική
Summer schools: Ιστορία, Αρχαιολογία μεσογειακών λαών [δίγλωσσα]

ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

• Τμήμα Μεταναστευτικών σπουδών κα μεταναστευτικής πολιτικής
  o Ινστιτούτο Πληθυσμιακών και Δημογραφικών ερευνών
  [απορρόφηση πτυχιούχων σε δομές/υπηρεσίες Υπουργείου Μεταναστευτικής πολιτικής, Εσωτερικών, Δήμους κλπ]
• Τμήμα Κοινωνικής οικονομίας, ψηφιακής οικονομίας και Κοινωνικής διοίκησης
  o Ινστιτούτο Ελεγκτικής και Λογιστικής
  [απορρόφηση πτυχιούχων σε Συνεταιρισμούς και σε δομές/υπηρεσίες Υπουργείων, Επιχειρήσεων κλπ]

Μεταπτυχιακά: Επιστήμες Διοίκησης και Οικονομίας
Summer schools: Διαχείριση ευρωπαϊκών προγραμμάτων

ΣΧΟΛΗ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

• Τμήμα Διαχείρισης αγροτικών προϊόντων και αγροτικής επιχειρηματικότητας
  o Ινστιτούτο Πράσινης Καινοτομίας
• Τμήμα Διοίκησης Τουριστικών μονάδων
  o Ινστιτούτο Τουριστικής πολιτικής και Εκπαίδευσης
• Τμήμα Αστικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης [να επανέλθει από το Πάντειο]
  [απορρόφηση πτυχιούχων σε όλους τους τομείς παραγωγής]

• Κέντρο Ερευνών και Τεχνολογίας [Τεχνολογικό πάρκο]
  o Ινστιτούτο διαχείρισης φυσικών πόρων και μεταλλευμάτων
• Ινστιτούτο θαλάσσιας τεχνολογίας και ρύπανσης περιβάλλοντος

Μεταπτυχιακά:Διοίκηση επιχειρήσεων, διοίκηση συστημάτων εφοδιασμού
Summer schools: Ιαματικός τουρισμός, Εναλλακτικός τουρισμός, Αγροδιατροφή, Αξιοποίηση Γλυκών νερών

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

• Τμήμα Βιο-τεχνολογίας
  o Ινστιτούτο Γονιδίων και γονιδιακών προϊόντων
  o Ινστιτούτο Ανθρωπολογικής Διερεύνησης
• Τμήμα Επιστήμης των Υπολογιστών
  o Ινστιτούτο Τεχνητής Νοημοσύνης και Ρομποτικών εφαρμογών
  o Ινστιτούτο Εικονικής πραγματικότητας
  [απορρόφηση πτυχιούχων σε ΜΜΕ, Επιχειρήσεις βιομηχανίας βιοτεχνολογίας, Δημόσιες υπηρεσίες, Ερευνητικά κέντρα, κ.λ.π.]

Μεταπτυχιακά: Μηχανικοί διεργασίας και Εφαρμοσμένων επιστημών, Μηχανικοί Επιστήμης των Υπολογιστών
Summer schools: Ειδικά θέματα Πληροφορικής, Αυτοματισμού

ΣΧΟΛΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

• Τμήμα Πρόληψης και αντιμετώπισης φυσικών και τεχνολογικών καταστροφών και κινδύνων
• Τμήμα Αντεγκληματικής Πολιτικής και Αστυνομικών σπουδών [απορρόφηση πτυχιούχων σε δομές/υπηρεσίες Υπουργείων Προστασίας του πολίτη, Περιβάλλοντος, Ενέργειας, Ψηφιακής τεχνολογίας]

Μεταπτυχιακά: Διαχείριση συστημάτων ασφάλειας, Κυβερνοασφάλεια
Summer schools: Διεθνής και Ευρωπαϊκή συνεργασία Ασφαλών πόλεων

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΖΩΗΣ

•Τμήμα Νοσηλευτικής [ήδη λειτουργεί στο ΤΕΙ]

• Τμήμα Φυσικοθεραπείας [ήδη λειτουργεί στο ΤΕΙ]
• Κέντρο Αποκατάστασης [ειδικά προγράμματα Προπονητικής, Λογοθεραπείας, Κινησιοθεραπείας κλπ]
  [απορρόφηση στους οικείους κλάδους όπως σήμερα]

Μεταπτυχιακά: Ποιότητα ζωής ειδικών κατηγοριών

Summer schools: Θεραπευτικός και Ιαματικός Τουρισμός

ΣΧΟΛΗ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

• Τμήμα σπουδών επιστημών Διαδικτύου
• Τμήμα Οπτικοακουστικών Μέσων και παραγωγής
  [απορρόφηση πτυχιούχων σε δομές/υπηρεσίες ΜΜΕ]

Μεταπτυχιακά: Εφαρμοσμένες επικοινωνίες, Διαχείριση κοινωνικών δικτύων
Summer schools: Τέχνες, Πολιτισμός, Επιστήμες-Αξιοποίηση τεχνολογίας για Εκπαίδευση

ΚΕΝΤΡΟ ΔΕΛΦΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
[ή ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΕΛΦΙΚΗΣ ΙΔΕΑΣ]

• Ινστιτούτο Ιστορίας των Επιστημών
• Ινστιτούτο Τεχνών και Γραμμάτων της Κλασσικής εποχής [αρχαία ελληνική μουσική κλπ] και Αρχαιογνωστικές επιστήμες
• Ινστιτούτο Παγκόσμιας Μυθολογίας
• Ινστιτούτο Ιστοριογραφίας, Παλαιογραφίας και Κωδικολογίας
• Ινστιτούτο σπουδών Μνήμης και Μνημείων