Από την τραγωδία της Πλάκας στο δίκτυο της Άμφισσας :Πόσο ασφαλές είναι το φυσικό αέριο;

-Οι έξι νεκροί της Πλάκας επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της ασφάλειας

– Τι έχει κατασκευαστεί στην Άμφισσα, τι απομένει και ποιοι είναι πραγματικά οι κίνδυνοι ενός δικτύου φυσικού αερίου
-Σε συνάρτηση με την παράμετρο του ρίσκου συμφέρει ένα νοικοκυριό να συνδεθεί με το φυσικό αέριο;
-Μέχρι σήμερα αίτηση για συνδεση εχουν κάνει μονο 5 οικίες και καμιά επιχείριση στο ΒιοΠΑ ή άλλου

Η πολύνεκρη τραγωδία στην Πλάκα, όπου έξι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μετά την ισχυρή έκρηξη και κατάρρευση τριώροφου κτιρίου στην οδό Λυσικράτους, επαναφέρει με τον πιο δραματικό τρόπο ένα ερώτημα που αφορά πλέον και την Άμφισσα καθως ήδη είναι υπαρκτός ο προβληματσιμός κατά πόσο είναι ασφαλή τα δίκτυα φυσικού αερίου που τοποθετήκαν σχετικά πρόσφατα και, κυρίως, ποιοι είναι οι παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν από μια μικρή διαρροή σε μια καταστροφική έκρηξη.
Οι Αρχές εξακολουθούν να διερευνούν τα ακριβή αίτια της έκρηξης στην Πλάκα και, μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει οριστικό πόρισμα.
Ωστόσο, οι μέχρι τώρα ενδείξεις στρέφουν την έρευνα προς το ενδεχόμενο διαρροής από το δίκτυο εγκατάστασης και έχει αναφερθεί ότι το κτίριο διέθετε αυτόνομη παροχή φυσικού αερίου στον δεύτερο όροφο.
Στο σημείο αυτό να τονιστεί ότι το δίκτυο διανομής , που βρίσκεται στον δρόμο, ανήκει στην εταιρία φυσικού αερίου και η εσωτερική εγκατάσταση ενός κτιρίου, μετά τον μετρητή υπάρχει ευθύνη του ιδιοκτήτη ή του καταναλωτή και των αδειοδοτημένων τεχνικών που πραγματοποιούν τις εργασίες και τους ελέγχους. Στην περίπτωση της Πλάκας, οι μέχρι τώρα πληροφορίες δείχνουν ότι η έκρηξη συνδέεται με το εξωτερικό δίκτυο της πόλης, ενώ οι έρευνες επικεντρώνονται και στην εσωτερική εγκατάσταση.
Το τραγικό περιστατικό δείχνει, πάντως, πόσο γρήγορα μπορεί να μετατραπεί μια διαρροή σε κλειστό χώρο σε εκρηκτικό μείγμα. Για να υπάρξει έκρηξη δεν αρκεί απλώς η παρουσία φυσικού αερίου. Χρειάζεται να συσσωρευτεί σε συγκεκριμένη αναλογία με τον αέρα και στη συνέχεια να υπάρξει πηγή ανάφλεξης, όπως ηλεκτρικός σπινθήρας ή άλλη πηγή θερμότητας.

Και στην Άμφισσα;

Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερο τοπικό ενδιαφέρον, καθώς το φυσικό αέριο έχει ήδη φτάσει στην Άμφισσα και ηδη έχουν αιτηθεί τη συνδεση πέντε σπίτια από τον αστικό ιστό (σσ καμιά επιχείριση από τις υπάρχουσες στο ΒΙΟΠΑ)
Η Enaon EDA ενεργοποίησε το Μάρτιο του 2026 το πρώτο τμήμα του δικτύου διανομής στην πόλη και ξεκίνησαν οι συνδέσεις των πρώτων καταναλωτών.
Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση της εταιρείας, μέχρι τότε είχαν κατασκευαστεί περίπου 7 χιλιόμετρα δικτύου, ενώ για το 2026 είχε προγραμματιστεί η κατασκευή επιπλέον 10 χιλιομέτρων, με στόχο το δίκτυο να καλύψει σχεδόν το 50% του πληθυσμού της πόλης.
Παράλληλα, έχει εγκατασταθεί στο ΒΙΟΠΑ Άμφισσας σταθμός CNG, ο οποίος ενεργοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2025 και αποτελεί την υποδομή τροφοδότησης του απομακρυσμένου δικτύου της πόλης
Η εικόνα αυτή σημαίνει ότι η Άμφισσα δεν βρίσκεται πλέον στη φάση της «αναμονής για το φυσικό αέριο». Το δίκτυο λειτουργεί και ήδη μπορούν οι καταναλωτές να συνδεθούν , όμως η ανάπτυξη του αστικού δικτύου συνεχίζεται με αργούς ρυθμους . Το συνολικό έργο ανάπτυξης υποδομών διανομής φυσικού αερίου σε Άμφισσα και Καρπενήσι έχει προϋπολογισμό 3,97 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από ίδια κεφάλαια της Enaon EDA και πόρους του ΕΣΠΑ, ενώ η πράξη ξεκίνησε από την προγραμματική περίοδο 2014-2020 και ολοκληρώνεται μέσω του Προγράμματος «Στερεά Ελλάδα 2021-2027».
Στο σχεδιασμό περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η εξυπηρέτηση του Νοσοκομείου Άμφισσας, δημοτικών ακινήτων και μεγάλων εμπορικών καταναλωτών.

Το ερώτημα των υπερεργολάβων

Εδώ υπάρχει ένα ιδιαίτερο ερώτημα και έχει να κάνει με τον αριθμό των υπερεργολάβων που έχουν αναλάβει το έργο της Άμφισσας, Αρχικά να υπενθυμίσουμε ότι το εργο έχει αναλάβει η ERGO ΑΕ η οποία έχει και τη συνολική ευθυνη. Από εκεί και ύστερα η εταιρία δίνει υπερεργολαβίες ενω ειναι αγνωστη η αιτία της αλλαγής αρκετών υπερεργολάβων.
Ωστόσο, συμφωνα με υπευθυνο του έργου η συχνη αλλαγη δεν επιφέρει αυξημένους λόγους ανησυχίας καθως τις συγκολήσεις τις κάνει ανεξάρτητος και πιστοποιημένος εργολάβος , όπως και τις υδραυλικες εγκαταστασειςπου ελέγχονται σε κάθε βήμα.

Από πού προκαλούνται συνήθως οι διαρροές

Σύμφωνα με μηχανολόγο μηχανικό που έχει συνεργαστεί σε πολλές εγκαταστάσεις φυσικού αερίου ανά την Ελλάδα οι διαρροές δεν έχουν μία και μοναδική αιτία. Στα διεθνή συστήματα καταγραφής περιστατικών οι αιτίες διαχωρίζονται σε αρκετές κατηγορίεςόπως διάβρωση, ζημιά από εκσκαφές, αστοχία υλικού, συγκολλήσεων ή εξοπλισμού, λανθασμένη λειτουργία, εξωτερικές δυνάμεις, φυσικά φαινόμενα και άλλες αιτίες. Η αμερικανική PHMSA, που είναι ειδική στις εγκαταστάσεις, καταγράφει ως μια από τις βασιοκές αιτίες την «excavation damage», δηλαδή τη ζημιά από εκσκαφές.
Στα σοβαρά περιστατικά αγωγών διανομής φυσικού αερίου στις ΗΠΑ, η ζημιά από εκσκαφές ήταν η μεγαλύτερη κατηγορία αιτίας, με 28%, ενώ ακολουθούσαν οι άλλες εξωτερικές δυνάμεις με 23% και η λανθασμένη λειτουργία με 14%.
Για παράδειγμα όταν ένας αγωγός φυσικού αερίου βρίσκεται κάτω από το δρόμο, όπως πχ στην Άμφισσα, και ταυτόχρονα πρέπει να πραγματοποιηθεί ένα έργο ύδρευσης, αποχέτευσης, ηλεκτρισμού, τηλεπικοινωνιών ή οδοποιίας, ένας εκσκαφέας μπορεί να προκαλέσει ζημιά στον αγωγό και να υπάρξει διαρροή με τραγικά αποτελέσματα.
Στη Λάρισα, για παράδειγμα, το 2017 συνεργείο της ΔΕΥΑΛ χτύπησε κατά λάθος υπόγειο αγωγό φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια εργασιών, προκαλώντας διαρροή. Τότε , η άμεση διακοπή της παροχής απέτρεψε την εξέλιξη του περιστατικού σε μεγαλύτερο ατύχημα.Υπάρχουν όμως και δεκάδες περιπτώσεις που το τρύπημα των σωληνώσεων του φυσικού αερίου δεν έγινε αντιληπτό…..

Πόσο φταίνε οι κακοτεχνίες;

Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με ένα ενιαίο ποσοστό.
Σε διεθνείς βάσεις δεδομένων, οι «κακοτεχνίες» δεν αποτελούν πάντα μία αυτόνομη κατηγορία. Μπορεί να καταγράφονται ως αστοχία υλικού, συγκόλλησης ή εξοπλισμού, ως κατασκευαστική/εγκαταστατική αστοχία ή ως λανθασμένη λειτουργία.Υπάρχουν, όμως, περιστατικά στα οποία οι κατασκευαστικές ή τεχνικές αστοχίες αποδείχθηκαν καθοριστικές. Στο Σαν Μπρούνο της Καλιφόρνιας το 2010, για παράδειγμα, έσπασε αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου, το αέριο αναφλέχθηκε και οδήγησε στον θάνατο οκτώ ανθρώπων και στην καταστροφή 38 κατοικιών.
Η έρευνα του NTSB που ακολούθησε εντόπισε μεταξύ άλλων προβλήματα στην κατασκευή και εγκατάσταση του αγωγού, αλλά και ανεπαρκείς πρακτικές επιθεώρησης και συντήρησης.

Αυτό είναι ένα κρίσιμο σημείο για την Άμφισσα καθως η ασφάλεια ενός δικτύου δεν εξαρτάται μόνο από το εάν ο σωλήνας είναι καινούργιος. Εξαρτάται από την ποιότητα του υλικού, τις συνδέσεις, τις συγκολλήσεις όπου υπάρχουν, τον τρόπο τοποθέτησης, το βάθος και την προστασία του αγωγού, την ποιότητα των επιχώσεων, τους ελέγχους στεγανότητας, την τήρηση των τεχνικών προδιαγραφών και, στη συνέχεια, από τη συντήρηση και την παρακολούθηση του δικτύου
Αυτα είναι ορισμένα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν άμεσα από την Enaon EDA, όπως θα πρέπει να εξηγηθεί για ποιο λόγο έχουν αλλάξει τόσοι εργολάβοι και αν αυτό έχει επιπτώσεις στην ποιότητα του έργου και κατ επέκταση στην ασφάλεια των πολιτών.

Και πόσο ευθύνονται οι ιδιώτες;

Εδώ χρειάζεται να γίνει ακόμη μία διάκριση. Η ευθύνη μπορεί να βρίσκεται είτε στο δίκτυο διανομής, είτε στην εσωτερική εγκατάσταση του ακινήτου, είτε σε παρέμβαση τρίτου.
Για την εσωτερική εγκατάσταση, ο καταναλωτής έχει συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει επανέλεγχο στεγανότητας των εσωτερικών εγκαταστάσεων κάθε τέσσερα χρόνια από αδειοδοτημένο εγκαταστάτη, ενώ προβλέπονται επίσης έλεγχοι και συντήρηση των συσκευών.Αυτό σημαίνει ότι μια διαρροή μπορεί να μην έχει καμία σχέση με τον κεντρικό αγωγό κάτω από το δρόμο αλλά μπορεί να προκύψει από την εσωτερική εγκατάσταση, από σύνδεση, βαλβίδα, συσκευή, σωλήνωση ή πλημμελή συντήρηση.
Η τραγωδία της Πλάκας είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του γιατί αυτή η διάκριση πρέπει να γίνει με ακρίβεια καθώς οι μέχρι τώρα ενδείξεις στρέφονται προς την εσωτερική εγκατάσταση και όχι προς το εξωτερικό δίκτυο διανομής.
Επομένως, και με βάση τα διεθνή στοιχεία οι αιτίες είναι πολλές και ότι θα πρέπει να λειτουργούν όλα στην εντέλεια , αν θέλουμε να μη βλέπουμε απρόοπτα και τραγικά γεγονότα.

Το πραγματικό ερώτημα για την Άμφισσα

Η τραγωδία της Πλάκας δεν σημαίνει ότι το δίκτυο της Άμφισσας είναι επικίνδυνο αλλά ούτε , βεβαίως, ότι είναι και ακίνδυνο.
Απλά, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν στοιχεία για να ειπωθεί με βεβαιότητα το ένα ή το άλλο.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο δημοσιογραφικό ερώτημα για την Άμφισσα το οποίο είναι αν κάθε μέτρο του δικτύου που κατασκευάζεται και κάθε εσωτερική εγκατάσταση που συνδέεται τηρούν απαρέγκλιτα τις προδιαγραφές ασφαλείας.
Και ακριβώς επειδή το δίκτυο θα επεκτείνεται, το ζήτημα της ασφάλειας πρέπει να αντιμετωπίζεται από τώρα ως βασικό μέρος του έργου και όχι ως θέμα που θα εξεταστεί μόνο εάν συμβεί κάποιο ατύχημα.
Το επόμενο βήμα, επομένως, είναι η πλήρης δημοσιοποίηση του «ιστορικού» του έργου: ποιος ανέλαβε κάθε τμήμα, ποιοι υπεργολάβοι εργάστηκαν, ποιες συμβάσεις υπογράφηκαν, ποιες τροποποιήσεις έγιναν, ποια τμήματα παραδόθηκαν, ποιοι έλεγχοι στεγανότητας και ποιότητας πραγματοποιήθηκαν και ποια είναι η σημερινή κατάσταση των όσων χιλιομέτρων που έχουν ήδη κατασκευαστεί.

Φυσικό αέριο: πόσο ασφαλές και πόσο συμφέρον είναι;

Το φυσικό αέριο δεν είναι ένα καύσιμο χωρίς κινδύνους, όμως όταν το δίκτυο και οι εσωτερικές εγκαταστάσεις κατασκευάζονται σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές και ελέγχονται συστηματικά, αποτελεί ευρέως χρησιμοποιούμενη και ασφαλή ενεργειακή επιλογή.
Ο κίνδυνος προκύπτει κυρίως από διαρροές, οι οποίες σε κλειστό χώρο μπορούν, εφόσον το αέριο συσσωρευτεί και υπάρξει πηγή ανάφλεξης, να προκαλέσουν πυρκαγιά ή έκρηξη. Γι’ αυτό ιδιαίτερη σημασία έχουν η ποιότητα κατασκευής του δικτύου, οι έλεγχοι στεγανότητας, η σωστή συντήρηση και οι περιοδικοί έλεγχοι των εσωτερικών εγκαταστάσεων.

Το δεύτερο ερώτημα είναι εάν το φυσικό αέριο εξακολουθεί να συμφέρει οικονομικά. Η ενεργειακή κρίση έδειξε ότι δεν πρόκειται για καύσιμο με σταθερή τιμή. Η μέση οικιακή τιμή στην Ελλάδα βρισκόταν περίπου στα 0,05 €/kWh το 2020, αυξήθηκε στα 0,073 €/kWh το 2021 και εκτοξεύθηκε κατά την κρίση του 2022. Στη συνέχεια ακολούθησε σημαντική αποκλιμάκωση και το 2025 η τιμή κινήθηκε περίπου στα 0,086 €/kWh, δηλαδή αρκετά χαμηλότερα από τα επίπεδα της κορύφωσης της κρίσης.
Το 2026 οι τιμές λιανικής του φυσικού αερίου στην Ελλάδα κινούνται ενδεικτικά από περίπου 5 έως 13 λεπτά/kWh, ανάλογα με το τιμολόγιο και τις χρεώσεις, .
Για ένα νοικοκυριό που χρησιμοποιεί ηλεκτρικές αντιστάσεις για θέρμανση, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να μπορεί να προσφέρει σημαντική εξοικονόμηση.
Στο μαγείρεμα, αντίθετα, η εξοικονόμηση είναι περιορισμένη, επειδή η κατανάλωση ενέργειας είναι μικρή. Το βασικό οικονομικό όφελος του φυσικού αερίου βρίσκεται στη θέρμανση και όχι στην κουζίνα. Η σύγκριση, πάντως, αλλάζει σημαντικά όταν η εναλλακτική λύση είναι μια αποδοτική αντλία θερμότητας, καθώς τότε το ηλεκτρικό ρεύμα μπορεί να ανταγωνιστεί οικονομικά το φυσικό αέριο.
Και όλα αυτα – σε συνάρτηση με το ρίσκο του κινδύνου- θα πρέπει να τα λάβουν υπόψιν τους οι καταναλωτές πριν πάρουν την άλφα ή τη βητα απόφαση……

Όταν η διαρροή γίνεται καταστροφή

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η ύπαρξη μιας διαρροής, αλλά η αλληλουχία διαρροή – συσσώρευση – ανάφλεξη – έκρηξη.
Στο Σαν Μπρούνο της Καλιφόρνιας, στις 9 Σεπτεμβρίου 2010, η ρήξη αγωγού φυσικού αερίου προκάλεσε πυρκαγιά που κατέστρεψε 38 σπίτια και σκότωσε οκτώ ανθρώπους.
Στο East Harlem της Νέας Υόρκης, στις 12 Μαρτίου 2014, δύο πενταώροφα κτίρια καταστράφηκαν από έκρηξη φυσικού αερίου και πυρκαγιά. Οκτώ άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, περισσότεροι από 50 τραυματίστηκαν και περισσότερες από 100 οικογένειες εκτοπίστηκαν.
Στην κοιλάδα Merrimack της Μασαχουσέτης, τον Σεπτέμβριο του 2018, υπερπίεση στο δίκτυο φυσικού αερίου προκάλεσε σειρά εκρήξεων και πυρκαγιών σε Lawrence, Andover και North Andover. Καταστράφηκαν ή υπέστησαν σοβαρές ζημιές δεκάδες κτίρια, ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του και 25 τραυματίστηκαν. Η επίσημη έκθεση συνδέει το περιστατικό με εργασίες συντήρησης σε γραμμή χαμηλής πίεσης και την υπερπίεση που ακολούθησε.
Στο Ghislenghien του Βελγίου, στις 30 Ιουλίου 2004, η ρήξη αγωγού υψηλής πίεσης προκάλεσε τεράστια έκρηξη και πυρκαγιά, με τελικό απολογισμό 24 νεκρούς και 132 τραυματίες. Οι έρευνες συνέδεσαν το περιστατικό με προηγούμενη ζημιά που είχε προκληθεί στον αγωγό κατά τη διάρκεια κατασκευαστικών εργασιών.
Στο Καοσιούνγκ της Ταϊβάν, το 2014, σειρά εκρήξεων από διαρροή προπυλενίου σε υπόγειο δίκτυο προκάλεσε 32 νεκρούς και περίπου 321 τραυματίες, ενώ καταστράφηκαν δρόμοι και υποδομές σε μεγάλη έκταση. Η συγκεκριμένη περίπτωση δεν αφορά φυσικό αέριο, αλλά αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο καταστροφική μπορεί να γίνει μια διαρροή εύφλεκτου αερίου σε υπόγειο αστικό δίκτυο.
Στην Ελλάδα, πριν ακόμη από την τραγωδία της Πλάκας, είχε καταγραφεί η μεγάλη έκρηξη στη Λεωφόρο Συγγρού το 2022, η οποία προκάλεσε σοβαρό τραυματισμό και μεγάλες υλικές ζημιές. .