Παραλίμνιος Αγωγός Μόρνου: Τον «αγοράζουμε» πανάκριβα
Ένα έργο μπορεί να είναι αναγκαίο και ταυτόχρονα να αποδειχθεί πανάκριβο για εκείνον που το πληρώνει. Και αυτή ακριβώς είναι η συζήτηση που ανοίγει πλέον στη Φωκίδα γύρω από τον Παραλίμνιο Αγωγό Μόρνου.
Ο Παραλίμνιος Αγωγός παρουσιάστηκε εξαρχής ως έργο εθνικής σημασίας και έργο πνοής για τη Δωρίδα. Η σύμβαση για την κατασκευή του υπεγράφη τον Νοέμβριο του 2024 και ο συνολικός προϋπολογισμός του ανέρχεται σε 24,8 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
Μόνο που σήμερα, μετά και τις θεσμικές αλλαγές στη διαχείριση των υδάτων, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσο κοστίζει ο αγωγός.
Το πραγματικό ερώτημα είναι: πόσο θα κοστίσει συνολικά στη Φωκίδα το μοντέλο μέσα στο οποίο εντάσσεται;
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση.
Η ΕΥΔΑΠ Παγίων έχει ήδη στην κυριότητά της τις βασικές υποδομές του υδροδοτικού συστήματος, μεταξύ άλλων τα φράγματα και τους ταμιευτήρες Μόρνου και Ευήνου, καθώς και τους αγωγούς μεταφοράς ακατέργαστου νερού και τις λοιπές εγκαταστάσεις μεταφοράς προς την Αθήνα.
Την ίδια στιγμή, το νέο θεσμικό πλαίσιο διευρύνει την παρουσία της ΕΥΔΑΠ, προβλέποντας την απορρόφηση δημοτικών παρόχων και τη μεταφορά σε αυτήν του ενεργητικού και του παθητικού των φορέων που απορροφώνται.
Έτσι, στη Φωκίδα τίθεται ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα.
Μήπως τελικά ο Παραλίμνιος Αγωγός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα μεμονωμένο έργο των 24,8 εκατ. ευρώ, αλλά ως ένα κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης εξίσωσης γύρω από το νερό του Μόρνου;
Γιατί η τοπική κοινωνία δεν ενδιαφέρεται μόνο για το αν θα κατασκευαστεί ο αγωγός. Ενδιαφέρεται για το ποιος θα έχει τον έλεγχο των υποδομών, ποιος θα διαχειρίζεται τα δίκτυα, ποιος θα εισπράττει από τις υπηρεσίες και, κυρίως, ποιο θα είναι το οικονομικό και αναπτυξιακό αντάλλαγμα για έναν τόπο που εδώ και δεκαετίες προσφέρει τον υδάτινο πλούτο του στην πρωτεύουσα.
Η ΕΥΔΑΠ, άλλωστε, λειτουργεί με ένα σαφές οικονομικό μοντέλο. Η ίδια η εταιρεία αναφέρει ότι το χρηματοοικονομικό της κόστος ανακτάται μέσω των τιμολογίων και ότι το επενδυτικό της πρόγραμμα για την περίοδο 2026-2035 ανέρχεται σε 2,5 δισ. ευρώ.
Άρα η συζήτηση για τη Φωκίδα δεν μπορεί να εξαντληθεί στο «θα γίνει ο αγωγός».
Το πραγματικό τίμημα
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πολιτική ουσία.
Αν μια υποδομή κατασκευάζεται σήμερα, αλλά εντάσσεται σε ένα σύστημα στο οποίο η διαχείριση, η εκμετάλλευση και τα έσοδα από τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης μεταφέρονται σε έναν μεγαλύτερο πάροχο, τότε η τοπική κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει ποιο είναι το συνολικό οικονομικό ισοζύγιο.
Τι δίνει η Φωκίδα;
Τι παίρνει;
Πόσα θα εισπράττονται από την περιοχή σε βάθος δεκαετιών;
Πόσα από αυτά θα επιστρέφουν στον τόπο με τη μορφή έργων και αντισταθμιστικών;
Και, τελικά, ποιος θα είναι ο ιδιοκτήτης και ποιος ο πραγματικός ωφελούμενος από το σύνολο των υποδομών;
Γιατί διαφορετικά υπάρχει ο κίνδυνος να συμβεί κάτι οξύμωρο:
να πανηγυρίζουμε σήμερα για ένα έργο που θα αποδειχθεί αύριο ότι αποτελεί απλώς ένα μικρό κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου λογαριασμού.
Ένα έργο με όρους… leasing;
Η εικόνα που περιγράφεται από αυτή την οπτική είναι σχεδόν σαν ένα μακροχρόνιο leasing.
Η Φωκίδα αποκτά μια υποδομή που ασφαλώς χρειάζεται. Όμως το συνολικό σύστημα διαχείρισης του νερού μπορεί να δημιουργεί οικονομικές ροές για δεκαετίες.
Και τότε η σύγκριση δεν πρέπει να γίνεται μόνο με τα διόδια ενός δρόμου.
Πρέπει να γίνεται με το συνολικό κόστος χρήσης και εκμετάλλευσης μιας υποδομής σε βάθος χρόνου.
Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί δημόσια και με αριθμούς.
Όχι με συνθήματα.
Όχι με φωτογραφίες.
Όχι με πανηγυρισμούς.
Η Φωκίδα έχει δικαίωμα να γνωρίζει πόσο πραγματικά κοστίζει αυτό που της παρουσιάζεται ως μεγάλο αναπτυξιακό αντάλλαγμα.
Γιατί το νερό του Μόρνου δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος.
Είναι οικονομικό κεφάλαιο.
Και αν πρόκειται να αλλάξει χέρια η διαχείρισή του, τότε το ζητούμενο δεν είναι μόνο να κατασκευαστεί ένας αγωγός.
Το ζητούμενο είναι να μην πληρώσει η Φωκίδα πανάκριβα για να χάσει, στο τέλος, ακόμη περισσότερα.
